Vietnamville http://www.vietnamville.ca
George H. W. Bush bộc lộ đánh giá về Việt Nam qua nhật ký, VN qua suy nghĩ nhựng bộ trưởng Quốc Phòng của Mỹ
09.05.2019


George H. W. Bush (1924-2018), từng là tổng thống Mỹ từ 1989 đến 1993, nhắc nhiều đến tình hình Việt Nam trong nhật ký ông viết giai đoạn 1974-75.

George Herbert Walker Bush cùng vợ, Barbara, tại Bắc Kinh năm 1974Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionGeorge Herbert Walker Bush cùng vợ, Barbara, tại Bắc Kinh năm 1974

Ngoại trưởng Mỹ ‘ngạc nhiên’ khi gặp ông Đỗ Mười, Võ Văn Kiệt

Donald Rumsfeld và Robert Gates nhắc lại chiến tranh VN

Đó là thời điểm khi ông Bush là trưởng văn phòng liên lạc Mỹ ở Bắc Kinh. Thực tế có thể gọi ông là đại sứ phi chính thức của Washington, trước khi Trung Quốc và Mỹ nối lại quan hệ bình thường vào năm 1979.

Ghi lại từ tháng 10/1974 đến 12/1975, ông Bush bộc lộ quan điểm cá nhân về chiến tranh Việt Nam, quan hệ Mỹ - Trung, Watergate và nhiều vấn đề khác.

Năm 2007, ông Bush cho phép công bố nhật ký trong ấn bản phát hành chính thức.

Trong thực tế, ông Bush không viết mà đọc vào băng ghi âm, thường vào cuối ngày. Đến nhiều năm sau, các trợ lý mới nghe và ghi lại.

Theo lời người biên tập, các băng ghi âm ban đầu đã bị mất, chỉ còn lại các bản ghi của thư ký.

Xin trích giới thiệu một số đoạn về Việt Nam trong nhật ký của George H. W. Bush.

16/2/1975

Tôi nghĩ về Campuchia, và nghĩ về Việt Nam, và tôi nghĩ sẽ có ý nghĩa gì cho chính phủ Trung Quốc và các nước khi họ thấy chúng ta không thể thi hành các cam kết. Tôi lo về Campuchia và Việt Nam, và nghĩ rằng người dân Mỹ không còn quan tâm họ nữa. Nhưng đó không phải là chuyện chính. Chuyện chính là nếu chúng ta đã cam kết, thì cần giữ lời. Chúng ta cần ngay thẳng để chúng ta có thể có niềm tin. Tôi hy vọng người Trung Quốc tiếp tục tin tưởng Mỹ. Quan trọng cho mối quan hệ hai nước, khi họ tin điều ta nói và rằng chúng ta chân thực, cởi mở, thành thật với họ.

Ông Bush tháp tùng tổng thống Gerald Ford gặp phó thủ tướng Trung Quốc Đặng Tiểu Bình ở Bắc Kinh tháng 12/1975Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionÔng Bush tháp tùng tổng thống Gerald Ford gặp phó thủ tướng Trung Quốc Đặng Tiểu Bình ở Bắc Kinh tháng 12/1975

17/3/1975

Khi Campuchia yếu đi, khi Bắc Việt Nam giành tiến bộ, nhiều đồng minh chúng ta sẽ buộc hướng tới Trung Quốc. Lý thuyết domino vẫn còn sống, dù một số người ở nước chúng ta có muốn thừa nhận hay không…

…Tôi cảm thấy sức ép ở đây vì Campuchia và Việt Nam. Chính nghĩa của chúng ta là đúng, nhưng ngay cả các đồng minh có vẻ xấu hổ về quan điểm của chúng ta…

3/4/1975

Mọi người có vẻ nhìn tôi với sự buồn rầu thay vì giận dữ vì Việt Nam. Và tôi giận dữ một chút, về những cam kết, cần bảo đảm một chút tự quyết, và tự hỏi liệu bầu cử tự do có tới không sau khi những người này bị lật đổ. Thật kỳ lạ khi một số đại sứ không hề quan tâm. Họ muốn hòa bình, hòa hợp, và có lẽ họ cũng có lý phần nào.

11/4/1975

Chúng tôi nghe diễn văn của tổng thống, và tôi tự hỏi nó sẽ được đón nhận ra sao. Ông yêu cầu 722 triệu đôla viện trợ…Thời gian sẽ cho hay nhưng tôi dự đoán Quốc hội sẽ không đồng ý viện trợ quân sự.

Tổng thống George H. W. Bush năm 1991Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionTổng thống George H. W. Bush năm 1991

29/4/1975

Hôm nay chúng tôi nhận tin là toàn bộ Việt Nam đang di tản. Tại buổi tiếp tân của Nhật Bản cho sinh nhật Nhật hoàng, người ta bảo: "Mừng là chương này khép lại, chúng tôi mừng nó kết thúc."

30/4/1975

Đi dự lễ quốc khánh của Hà Lan, tại đó, tôi nghe - không phải qua điện tín bộ ngoại giao mà lại qua chuyện vãn ở buổi tiệc - rằng những quan chức ở Việt Nam đã đầu hàng…Các sứ quán Bắc Việt và Việt Cộng treo cờ, và dễ hiểu là họ ăn mừng…

4/5/1975

…Ăn mừng tiếp tục ở sứ quán Việt Nam và Việt Cộng - tiệc và hạnh phúc, dễ hiểu nhưng buồn…

6/5/1975

Rõ ràng Việt Nam làm chúng ta thiệt hại trong mắt Thế giới thứ Ba, trong mắt đa số nhà ngoại giao ở đây. Toàn hiểu lầm về việc tại sao chúng ta tham gia. Thật dễ dàng gọi chúng ta là bọn đế quốc khi chỉ có một nửa cuộc chiến được tường thuật. Tham nhũng và tàn nhẫn của chỉ một phía được tường thuật. Phe kia nhận được ý kiến bị bóp méo…

Vợ chồng tổng thống Bush, khi đã rời Nhà Trắng, thăm Việt Nam tháng 9/1995Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionVợ chồng tổng thống Bush, khi đã rời Nhà Trắng, thăm Việt Nam tháng 9/1995

15/5/1975

Tôi thấy lá cờ của Nam Việt Nam [Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam] và Bắc Việt Nam cùng treo ở sứ quán Bắc Việt Nam. Đó là dấu hiệu đầu tiên của thống nhất...

5/6/1975

Bắc Việt nói Hoa Kỳ, theo thỏa thuận hòa bình Paris, cần gửi tiền vào Bắc Việt để tái xây dựng đất nước. Đánh giá của tôi là chúng ta chả nên làm gì cả. Có lẽ nên trả lời khi có yêu cầu hợp lẽ cho trợ giúp nhân đạo, nhưng không được dính dáng tái thiết kinh tế cho đến khi ngôn từ ở Việt Nam lắng đi, và cơn đau tim ở Mỹ được làm lành một ít…

29/71975

Cả hai nước Việt Nam muốn vào Liên hiệp quốc. Trời ạ, tôi còn nhớ rõ họ từng chê trách Liên hiệp quốc và nói sẽ không bao giờ có hai Việt Nam…

3/8/1975

Thảo luận lớn về hai Việt Nam. Tôi vui mừng là chúng ta cương quyết đòi cho Nam Hàn vào trước khi chúng ta cho hai Việt Nam gia nhập.

12/8/1975

Hoa Kỳ phủ quyết đơn của hai nước Việt Nam gia nhập Liên hiệp quốc vì Hội đồng Bảo an từ chối xem xét Nam Hàn, mà rõ ràng là đủ điều kiện.


Việt Nam qua suy nghĩ của các bộ trưởng quốc phòng Mỹ

Donald Rumsfeld từng hai lần làm bộ trưởng quốc phòng Mỹ
Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionDonald Rumsfeld từng hai lần làm bộ trưởng quốc phòng Mỹ

Việt Nam xuất hiện như thế nào trong hồi ký của các bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ?

Ngoại trưởng Mỹ ‘ngạc nhiên’ khi gặp ông Đỗ Mười, Võ Văn Kiệt

'The Vietnam War’ và khi Đồng Minh tháo chạy

John Kerry kể lần 'tìm kiếm’ ở Lăng Hồ Chủ tịch

Vietnam War: 'Cuộc chiến day dứt tất cả chúng tôi'

Donald Rumsfeld

Donald Rumsfeld, nguyên bộ trưởng quốc phòng Mỹ (1975-77, và lần hai 2001-06), viết vài đoạn về Việt Nam trong hồi ký 'Known and Unknown: A Memoir' (2011).

Trích đoạn:

"Tháng 5/1966, Tiểu ban hạ viện về hoạt động nước ngoài và thông tin chính phủ của chúng tôi đi đến Việt Nam để tìm hiểu cáo buộc lãng phí và quản lý kém tiền dân đóng thuế của Tổ chức Phát triển Quốc tế (AID). Tôi xem chuyến đi cũng là dịp nói chuyện với quân đội không gặp rào cản, và lắng nghe lãnh đạo quân sự và ngoại giao ở Việt Nam trực tiếp.

...Tại Nam Việt Nam, các buổi thông tin chúng tôi nghe từ lãnh đạo quân sự, kể cả Tướng William Westmoreland, thật bi quan.

Chúng tôi chỉ nhận ít thông tin về nỗ lực xây dựng khả năng quân sự, chính trị và kinh tế của người Nam Việt Nam. Tôi nghĩ thật là dễ cho chính quyền ra lệnh quân đội Mỹ, chủ yếu từ người đi quân dịch, tới Việt Nam, nhưng khó hơn nhiều để huy động chuyên gia kinh tế hay ngoại giao có thể giúp người Việt phát triển khả năng họ cần có để tự sinh tồn.

Rõ là Chiến tranh Việt Nam là xung đột phi quy ước, mà quân đội Mỹ cũng như các nhân tố khác trong chính phủ không đủ tổ chức, đào tạo, nhận tiền, cũng chả đủ nhân viên để lo. Kẻ thù mà Mỹ đối đầu không cần phải thắng một trận với quân chúng tôi để sống sót, và họ chả bao giờ làm thế cả. Thực ra có lợi cho họ khi chả phải chiến đấu kiểu chúng tôi.

Họ sẽ phục kích quân Mỹ hôm thứ Hai, rồi quay đi làm đồng hôm thứ Ba. Họ lựa chọn giao chiến với quân lính khi phù hợp, nhưng thông thường thì tránh đối đầu trực diện, vì họ biết mình sẽ thua. Chiến lược của họ chỉ là cầm cự, khiến chiến tranh tổn phí đủ cho người Mỹ và các đồng minh rốt cuộc bỏ đi.

Ngoài ra, có vẻ chả mấy thành công trong khía cạnh ý thức hệ của xung đột. Việt Công chiến đấu vì một điều gì đó. Hồ Chí Minh hứa hẹn người ủng hộ về tiến bộ kinh tế, còn Mỹ bị mô tả là chỉ hứa bom và đổ máu.

Dĩ nhiên nhân dân Việt Nam hẳn sẽ khá hơn nhiều khi không có chính thể Cộng sản đàn áp, có hệ thống kinh tế và chính trị tự do hơn. Nhưng chúng tôi và những người Việt chúng tôi ủng hộ chả phát triển được khả năng nói ra sự thật đó thuyết phục.

Y tá quân đội MỹBản quyền hình ảnhBETTMANN
Image captionY tá Mỹ chăm sóc thương binh trước khi phi cơ rời Tân Sơn Nhất những ngày cuối cùng trước khi Sài Gòn sụp đổ tháng 4/1975

Chúng tôi chiến đấu với những kẻ cách mạng ý thức hệ quyết tâm, không đầu hàng ý thức hệ Marxist, và tại bàn đàm phán thì không từ bỏ hy vọng cho một Việt Nam duy nhất, thống nhất dưới Hồ Chí Minh.

Khi tăng quân Mỹ ở nước này, chúng tôi cũng tăng thêm số mục tiêu bị đánh, dẫn tới thêm thương vong, giảm thêm ủng hộ cho chiến tranh ở nhà.

Cách làm của Mỹ có vẻ rơi vào tay kẻ thù - tăng đánh bom, tăng quân Mỹ, mà không sao giúp cho các đồng minh Nam Việt Nam nhận thêm gánh nặng đánh nhau.

…Trong thời Nixon, tôi ủng hộ chính sách Việt Nam hóa, nhấn mạnh giúp người Việt tự lo việc của mình.

Ngay trong những ngày chót của chiến tranh, ít nhất vẫn còn khả năng là chúng tôi có thể kéo lại được chút ít từ nỗ lực này, giá như Quốc hội thông qua nguồn lực để hỗ trợ chính quyền Nam Việt Nam - đặc biệt là chi tiền cho lính của họ - trong thời gian dài hơn. Nhưng Quốc hội không sẵn lòng đi ngược lại tình cảm phản chiến trong đất nước."

Robert Gates

Phục vụ từ 2006 tới 2011, ông Robert Gates là bộ trưởng quốc phòng duy nhất trong lịch sử Mỹ được tân tổng thống (Barack Obama) yêu cầu tiếp tục ở lại sau khi đã phục vụ người tiền nhiệm (George W. Bush).

Ông Gates cũng là giám đốc CIA từ 1991 đến 1993. Ông ra mắt hồi ký 'From the Shadows: The Ultimate Insider's Story of Five Presidents and How They Won the Cold War', vào năm 1996.

Trong cuốn này, Robert Gates kể chuyện:

Ông Gates cũng là giám đốc CIA từ 1991 đến 1993Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionÔng Robert Gates cũng là giám đốc CIA từ 1991 đến 1993

"Khi Gerald Ford, phó tổng thống được bổ nhiệm đầu tiên, trở thành tổng thống ngày 9/8/1974, ông bị yếu thế vì không qua bầu cử và vì tha tội cho Richard Nixon.

Hoàn cảnh kém may mắn này lại càng tệ đi vì một Quốc hội đang tấn công đặc quyền và uy quyền Hành pháp (gồm cả CIA).

Tệ hơn nữa, tân Quốc hội bầu ra tháng 11/1974 (gọi là 'Quốc hội Watergate') nhanh chóng chống lại không chỉ uy quyền Hành pháp mà cả uy quyền của các nghị sĩ lãnh đạo ở quốc hội.

Thật không may, phần còn lại của thế giới - và đặc biệt là Liên Xô - nhận thấy sự hỗn độn và yếu thế của chúng tôi. Nếu người ta thiện chí lắm mà xem chính sách của Liên Xô giai đoạn đó là cơ hội đến tàn nhẫn, thì nhiều năm kế tiếp đã đem lại cho họ nhiều cơ hội, và họ giành lấy chúng tàn nhẫn.

Như thể định mệnh đòi hỏi Hoa Kỳ phải nhục nhã nặng nhất ở Việt Nam trước khi được thoát khỏi bi kịch này, tai họa đầu tiên chờ đợi Ford là ở Đông Dương. Đợt tấn công cuối cùng của Bắc Việt ở Campuchia bắt đầu ngày 1/1/1975. Một tuần sau, đợt tấn công cuối cùng ở Nam Việt Nam bắt đầu.

Ngày 10/4/1975, TT Ford yêu cầu Quốc hội chi 722 triệu đôla mua đạn dược cho chính quyền Sài Gòn. Yêu cầu bị bác thẳng tay. Thủ đô Phnom Penh của Campuchia rơi vào tay Khmer Đỏ ngày hôm sau, và Sài Gòn rơi vào tay quân Hà Nội chưa đầy ba tuần sau đó, ngày 29/4.

Liên Xô đến phút cuối vẫn một giọng. Họ từ chối liên lạc với Hà Nội để xin thời gian cho việc di tản người tị nạn có trật tự. Đại sứ Liên Xô ở Mỹ, Anatoliy Dobrynin, nói họ không thể giúp vì thái độ cứng rắn ở Bắc Việt. Đáp trả đe dọa của Kissinger, có vẻ như Liên Xô cũng giúp dàn xếp một khoảng dừng ngắn trong đợt tấn công cuối cùng, nhưng chỉ để cho phép di tản vội vã người Mỹ."

Đặng Tiểu Bình

Trong phần khác của sách, Robert Gates viết về diễn tiến liên quan chiến tranh Việt - Trung tháng 2/1979.

Thái độ của Mỹ khi Đặng đánh VN năm 1979

'The Vietnam War' và khi Hoa Kỳ vào VN

"Theo lời mời của tổng thống Carter đầu tháng 12/1978 trong giai đoạn cuối bàn bạc bình thường hóa, Đặng Tiểu Bình thăm Washington và Nhà Trắng từ 29 tới 31/1/1979.

Ông Đặng có một chuyện mà ông yêu cầu đặt ra cho tổng thống trong chỗ riêng tư lúc 5 giờ chiều ngày 30/1.

Với sự có mặt của phó tổng thống, ngoại trưởng Vance và Brzezinski, ông Đặng nói với Carter rằng Trung Quốc định "kiềm chế tham vọng của người Việt và dạy cho chúng bài học hạn chế thích hợp".

Trung Quốc chỉ có thể thấy được động viên nhờ phản ứng từ ông Carter đạo đức, người mà ngày hôm sau đã gặp riêng Đặng, tóm tắt các hậu quả có thể xảy ra cho hành động của Trung Quốc, và chỉ khuyến khích kiềm chế.

Ngày 2/2, 48 giờ sau, CIA báo cáo cho Nhà Trắng rằng có 14 sư đoàn Trung Quốc ở biên giới Việt Nam, và một đoàn quân thứ hai đang hướng về nam để chi viện. Ngày 18, các lực lượng này đi dọc về nam qua biên giới Việt Nam.

Số quân lính ban đầu khiến CIA lo ngại Trung Quốc có thể quyết định tiến thẳng tới Hà Nội, đặc biệt vì Nhà Trắng - theo đúng kiểu của Nixon và Kissinger - giấu kín với CIA về bình phẩm của Đặng với tổng thống, Mondale, Vance và Brzezinski.

Xe tăng LXBản quyền hình ảnhHOANG DINH NAM
Image captionXe tăng Liên Xô chế tạo tại bảo tàng ở HN - hình minh họa. Moscow là đồng minh quân sự chủ chốt của HN sau 1975

Dẫu vậy, vài ngày đi qua, qua hệ thống của chúng tôi, chúng tôi thấy Việt Nam đối phó tốt và Trung Quốc gặp vấn đề duy trì mệnh lệnh và triển khai, thiết bị của họ lạc hậu, và quân đội của Hà Nội là binh lính dày dạn kinh nghiệm so với Trung Quốc. Chúng tôi đến giờ vẫn không rõ liệu Trung Quốc có ý định đi xa hơn không (mặc dù Đặng nói với Carter là hành động sẽ chỉ hạn chế về quy mô và thời gian). Dẫu sao thì rốt cuộc họ dừng trong khoảng vài chục dặm của biên giới.

…Khi nguy hiểm dâng cao, phản ứng của Liên Xô chỉ tối thiểu. Một đợt "không vận" của Liên Xô cho Việt Nam bắt đầu ngày 22/2, bốn ngày sau khi "bài học" bắt đầu. Tuy nhiên trong hai tuần đầu tiên, chỉ có 10 chuyến bay, so với tại Ethiopia, trong ba tháng đầu tiên, cứ 20 phút lại có chuyến bay của Liên Xô hạ cánh.

"Cảnh báo" chính thức của Liên Xô cho Bắc Kinh vẫn duy trì sự mơ hồ tính toán về việc Liên Xô sẽ làm gì để đáp ứng cam kết hiệp định với Việt Nam nếu Trung Quốc không rút quân. Nói chung, mặc dù hỗ trợ chính trị và tuyên truyền của Liên Xô mạnh mẽ, nỗ lực thực tế của họ chỉ khiêm tốn, tập trung giúp Việt Nam bên trong biên giới.

…Vào lúc Trung Quốc rút quân, Việt Nam đã học bài học. Họ nhanh chóng tăng cường quan hệ an ninh và quân sự với Liên Xô. Trong nửa cuối tháng Ba, Việt Nam lần đầu cho phép tàu chiến Liên Xô dùng căn cứ do Mỹ xây ở Vịnh Cam Ranh. Đó là địa chỉ mà rốt cuộc sẽ là căn cứ hải ngoại lâu dài duy nhất của Liên Xô, không tính khối Warsaw…"

Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert Gates tại đại học quốc gia Hà Nội ngày 11/10/2010Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionBộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert Gates tại đại học quốc gia Hà Nội ngày 11/10/2010

Thăm Việt Nam

Năm 2014, Robert Gates lại ra hồi ký 'Duty: Memoirs of a Secretary at War'.Trong đó có đoạn ông viết về lần thăm Việt Nam năm 2010.

"Khi ở Hà Nội, tôi có bài nói chuyện ở đại học quốc gia Việt Nam. Nó khác hẳn mọi thứ mà tôi từng trải nghiệm.

Bài nói chỉ là tóm tắt bình thường về diễn tiến quan hệ quân sự Mỹ - Việt trong 15 năm qua.

Nhưng phản ứng dành cho tôi thật phi thường. Khi tôi vừa bước vào giảng đường, nhạc xập xình thật to, đèn chớp lóa, và khán giả - gồm nhiều sĩ quan trẻ và cả nhiều nữ sinh viên - vỗ tay, huýt sáo. Tôi biết cách duy nhất để tôi được tiếp đón như ngôi sao nhạc rock như vậy là vì mệnh lệnh của một chế độ độc tài."
URL của bản tin này::http://www.vietnamville.ca/article.7415
© Vietnamville contact: admin@vietnamville.ca