ĐÊM RẰM MÁU Ở HUẾ

Phỏng theo sự kiện Đài Phát thanh Huế 8/5/1963 

Chương 1: Tiếng chuông trước cơn bão

Huế, đêm Rằm tháng Tư năm Quý Mão, 1963.

Những hồi chuông chùa ngân dài trên dòng Hương Giang như những gợn sóng vô hình trôi vào màn đêm.

Thành phố cổ kính vốn quen với tiếng kinh cầu, tiếng guốc mộc trên đường đá và hương trầm từ các ngôi chùa cổ, hôm ấy mang một bầu không khí khác thường.

Từ sáng sớm, khắp nơi người ta bàn tán về Công điện 9195.

"Lệnh cấm treo cờ."

Bốn chữ ấy lan nhanh hơn cả gió Lào.

Trong các ngôi chùa, các tăng sĩ thì thầm với nhau.

Ngoài chợ Đông Ba, những bà mẹ gánh hàng cũng bàn luận.

Trong các quán cà phê, các công chức thấp giọng trao đổi.

Không ai ngờ rằng chỉ vài giờ sau, Huế sẽ bước vào một đêm khiến lịch sử Việt Nam thay đổi mãi mãi.

Chương 2: Người điều tra

Mùa hè năm 1964.

Sau cuộc đảo chính lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm.

Luật sư trẻ Nguyễn An được chỉ định tham gia nhóm thu thập chứng cứ cho vụ án Đài Phát thanh Huế.

An mới ba mươi hai tuổi.

Anh không thuộc phe nào.

Không phải Phật giáo.

Không phải Công giáo.

Không phải quân nhân.

Anh chỉ tin vào một thứ:

Sự thật.

Trên bàn làm việc của anh là một chồng hồ sơ dày.

Ảnh hiện trường.

Lời khai nhân chứng.

Báo cáo quân cảnh.

Biên bản khám nghiệm tử thi.

Và tám cái tên.

Tám người đã chết.

Trong đó có trẻ em.

An nhìn những tấm ảnh đen trắng thật lâu.

Trong ảnh, những đôi dép còn nằm lại trên mặt đất.

Một chiếc nón lá bị giẫm nát.

Một vũng máu đã khô.

Anh tự hỏi:

"Đêm đó đã xảy ra chuyện gì?"

"Ai đã ra lệnh?"

"Ai là người thực sự bóp cò?"

"Ai ném quả lựu đạn?"

Hay còn điều gì khác ẩn sau màn sương của cố đô?

Chương 3: Đêm tập trung

Theo hàng chục lời khai, sự việc bắt đầu từ chiều tối ngày 8 tháng 5.

Từng đoàn Phật tử đổ về Đài Phát thanh Huế.

Họ yêu cầu phát lại bài diễn văn Phật Đản đã bị từ chối.

Ban đầu không khí tương đối ôn hòa.

Người già.

Phụ nữ.

Thanh niên.

Trẻ em.

Nhiều người mang theo đèn lồng.

Một số đọc kinh.

Một số hô khẩu hiệu đòi quyền bình đẳng tôn giáo.

Số lượng người tăng nhanh.

Một nghìn.

Ba nghìn.

Rồi hàng vạn.

Bên trong đài phát thanh, các nhân viên trở nên căng thẳng.

Điện thoại liên tục reo.

Các báo cáo khẩn cấp được gửi về tỉnh trưởng.

Những sĩ quan an ninh bắt đầu xuất hiện.

Trên bầu trời, những đám mây đen ngày càng dày.

Một điều gì đó đang tới.

Chương 4: Thiếu tá Đặng Sỹ

Trong hồ sơ, cái tên xuất hiện nhiều nhất là:

Đặng Sỹ.

Phó tỉnh trưởng phụ trách an ninh.

Tiểu khu trưởng Thừa Thiên.

Theo các tài liệu điều tra sau này, ông là người chỉ huy lực lượng tại hiện trường.

Khi An đọc các biên bản, anh nhận ra một điều đáng chú ý.

Không có tài liệu nào ghi một mệnh lệnh:

"Hãy giết họ."

Không có văn bản nào ra lệnh:

"Bắn vào thường dân."

Nhưng có rất nhiều mệnh lệnh khác.

"Giải tán đám đông."

"Lập lại trật tự."

"Ngăn chặn tụ tập."

"Không được để tình hình vượt tầm kiểm soát."

Trong lịch sử, đôi khi thảm kịch không bắt đầu bằng một mệnh lệnh giết người.

Nó bắt đầu bằng một chuỗi mệnh lệnh cứng rắn.

Và rồi mọi thứ vượt khỏi kiểm soát.

Chương 5: Khoảnh khắc định mệnh

Khoảng 20 giờ.

Lực lượng an ninh bắt đầu hành động.

Xe cứu hỏa tiến lên.

Những vòi nước áp lực cao phun vào đám đông.

Tiếng la hét vang lên.

Nhiều người ngã xuống.

Nhưng đám đông không giải tán.

Ngược lại.

Sự phẫn nộ bùng lên.

Khẩu hiệu vang dội hơn.

Không khí trở nên hỗn loạn.

Sau đó là hơi cay.

Khói trắng lan khắp khu vực.

Nhiều người ho sặc sụa.

Trẻ em khóc thét.

Một số người bỏ chạy.

Một số khác cố đứng lại.

Và rồi...

Tiếng nổ đầu tiên vang lên.

Đùng!

Rồi tiếng thứ hai.

Rồi những âm thanh giống tiếng súng hòa lẫn với tiếng la hét.

Không ai còn phân biệt được điều gì đang xảy ra.

Mọi thứ biến thành địa ngục.

Chương 6: Quả lựu đạn bí ẩn

Đây là phần khiến luật sư An mất nhiều tháng điều tra nhất.

Theo nhiều nhân chứng, đã có chất nổ phát nổ ngay giữa đám đông.

Nhưng điều gì đã phát nổ?

Ai là người kích hoạt?

Từ đây xuất hiện ba câu chuyện khác nhau.

Giả thuyết thứ nhất

Nhiều nhân chứng khẳng định lực lượng an ninh đã sử dụng lựu đạn trong quá trình trấn áp.

Một số người khai nhìn thấy vật thể được ném từ phía lực lượng an ninh.

Bác sĩ người Đức Erich Wulff, có mặt tại Huế thời điểm đó, cũng ghi nhận việc sử dụng bạo lực chống người biểu tình.

Nếu giả thuyết này đúng, cái chết của tám nạn nhân là hậu quả trực tiếp từ chiến dịch giải tán của lực lượng dưới quyền chỉ huy hiện trường.

Giả thuyết thứ hai

Chính quyền đương thời lại đưa ra lời giải thích hoàn toàn khác.

Họ tuyên bố Việt Cộng đã trà trộn vào đám đông.

Theo lập luận ấy, động cơ là tạo ra một vụ đổ máu để kích động quần chúng chống lại chính quyền.

Trong các hồ sơ An đọc được, đây là lập luận được lặp lại nhiều lần.

Nhưng bằng chứng cụ thể lại rất ít.

Giả thuyết thứ ba

Nhiều năm sau, xuất hiện những hồi ký và lời kể cho rằng có thể tồn tại sự can thiệp của một thế lực bí mật nào đó.

Có người nhắc tới tình báo ngoại quốc.

Có người nhắc tới các loại chất nổ đặc biệt.

Có người cho rằng vụ thảm sát là mắt xích trong một kế hoạch lớn nhằm thay đổi cục diện chính trị miền Nam.

Tuy nhiên, phần lớn chỉ dừng ở mức giả thuyết.

Không có tài liệu giải mật hoặc chứng cứ pháp lý đủ sức xác nhận.

Chương 7: Những nhân chứng sống sót

An gặp một người phụ nữ.

Bà mất đứa con trai mười một tuổi trong đêm hôm đó.

Bà không biết ai đã ném lựu đạn.

Không biết ai bắn súng.

Không biết ai chịu trách nhiệm.

Bà chỉ nhớ một điều.

Đứa bé nắm tay bà rất chặt.

Rồi có một tiếng nổ.

Khi tỉnh lại trong bệnh viện.

Bàn tay đó đã không còn.

Lời kể ấy ám ảnh An hơn bất kỳ hồ sơ nào.

Bởi lịch sử không chỉ là chính trị.

Không chỉ là tướng lĩnh.

Không chỉ là các bản cáo trạng.

Lịch sử còn là những người bình thường bị nghiền nát giữa bánh xe quyền lực.

Chương 8: Phiên tòa

Năm 1964.

Tòa án quân sự đặc biệt mở phiên xét xử.

Trung tâm vụ án là Thiếu tá Đặng Sỹ.

Công tố viên khẳng định:

Ông là người chịu trách nhiệm chỉ huy việc trấn áp.

Việc sử dụng vũ lực dưới quyền chỉ huy của ông đã dẫn đến cái chết của tám thường dân.

Bên bào chữa phản bác.

Đặng Sỹ tuyên bố mình không hề ra lệnh giết người.

Ông chỉ ra lệnh giải tán bằng hơi cay và vòi rồng.

Ông cho rằng có những thế lực khác đứng sau vụ nổ.

Nhưng cuối cùng, tòa tuyên án tù chung thân.

Đối với pháp luật lúc ấy, trách nhiệm chỉ huy đã được xác định.

Chương 9: Bản án của lịch sử

Nhiều năm trôi qua.

Chế độ thay đổi.

Chính phủ thay đổi.

Tướng lĩnh thay đổi.

Các hồ sơ dần phủ bụi.

Một số người được minh oan.

Một số người tiếp tục bị lên án.

Một số bí mật có lẽ đã xuống mồ cùng những người nắm giữ chúng.

Nhưng điều duy nhất không thay đổi là sự kiện đêm 8 tháng 5 năm 1963.

Tám con người đã chết.

Hàng chục người bị thương.

Cả một phong trào bùng nổ từ đó.

Biến cố Phật giáo 1963 ngày càng lan rộng.

Cuối cùng dẫn tới cơn địa chấn chính trị làm sụp đổ chế độ Ngô Đình Diệm.

Chương cuối: Hồ sơ chưa khép lại

Nhiều năm sau, khi đã già, luật sư An mở lại tập hồ sơ cũ.

Anh nhìn những bức ảnh đã ngả màu vàng.

Rồi khẽ nói:

"Phiên tòa có thể kết thúc."

"Nhưng lịch sử thì không."

Bởi cho đến tận hôm nay, câu hỏi về đêm Huế năm ấy vẫn còn được tranh luận.

Ai thực sự đã tạo ra tiếng nổ định mệnh?

Ai ra lệnh cuối cùng?

Ai hưởng lợi từ máu của tám nạn nhân?

Có những câu hỏi lịch sử tìm được đáp án.

Và cũng có những câu hỏi mãi mãi nằm giữa vùng tối của sự thật.

Ngoài cửa sổ, tiếng chuông chùa vọng lại từ xa.

Giống hệt tiếng chuông đã ngân lên trong đêm Rằm năm ấy.

Đêm mà Huế bước vào lịch sử.

• Việc chính quyền John F. Kennedy ủng hộ hoặc bật đèn xanh cho cuộc đảo chính chống Ngô Đình Diệm là chủ đề được nhiều sử gia nghiên cứu và tranh luận.
• Có tài liệu cho thấy Kennedy và chính quyền Mỹ ủng hộ việc thay đổi lãnh đạo tại miền Nam Việt Nam, nhưng không có bằng chứng lịch sử được công nhận rộng rãi rằng Kennedy ra lệnh giết ông Diệm.
• Kennedy thực sự bàng hoàng khi được báo tin ông Diệm và ông Nhu bị sát hại.
• Việc Kennedy bị ám sát tại Dallas ngày 22/11/1963 chỉ 20 ngày sau đó là sự kiện lịch sử có thật, còn các liên hệ về "oan hồn", "nghiệp báo" thuộc lĩnh vực văn học và tín ngưỡng dân gian, không phải sự kiện lịch sử đã được chứng minh.

ĐÊM DALLAS

Lời nguyền của hai tổng thống

Chương 17

Tiếng chuông cuối cùng ở Gia Long

Sài Gòn.

Rạng sáng ngày 2 tháng 11 năm 1963.

Tiếng đại bác từ hướng Bộ Tổng Tham mưu đã im.

Dinh Gia Long chìm trong bóng tối.

Tổng thống Ngô Đình Diệm đứng trước bàn thờ gia tiên.

Bên cạnh là người em trai.

Ông lặng lẽ thắp một nén nhang.

Khói hương bay lên.

Trong nhiều năm cầm quyền, ông đã vượt qua không biết bao nhiêu âm mưu ám sát.

Nhưng lần này khác.

Ông cảm nhận được định mệnh đã tới.

Bên ngoài.

Các xe quân sự đang truy lùng ông khắp Sài Gòn.

Những người từng cúi đầu chào ông hôm qua nay đã quay súng về phía ông.

Trong chính trị, kẻ thù nguy hiểm nhất đôi khi không phải người đứng đối diện.

Mà là người đứng phía sau lưng.

Chương 18

Bức điện từ Washington

Cùng thời điểm đó.

Cách nửa vòng trái đất.

Trong Nhà Trắng.

Các cố vấn đang đọc những bản điện tín liên tiếp từ Sài Gòn.

Một số người tin rằng chế độ Diệm đã trở thành gánh nặng.

Một số cho rằng ông vẫn là thành trì chống cộng sản hữu hiệu nhất.

Những cuộc tranh luận kéo dài.

Những bức điện được gửi đi.

Những cuộc gặp bí mật diễn ra.

Lịch sử bắt đầu chuyển hướng.

Không ai ngờ rằng chỉ vài tuần sau, chính người ngồi trong Nhà Trắng cũng sẽ đối diện với định mệnh tương tự.

Chương 19

Chiếc xe bọc thép

Tin tức từ Sài Gòn đến Washington.

Ông Diệm đã chết.

Ông Nhu cũng chết.

Không phải trong một phiên tòa.

Không phải trong một cuộc thương lượng.

Mà trong khoang tối của một chiếc xe bọc thép.

Nhà Trắng chết lặng.

Các điện tín ngừng vài phút.

Theo nhiều hồi ký lịch sử, Tổng thống Kennedy tỏ ra bàng hoàng khi biết tin cái chết của hai anh em nhà Ngô.

Ông ngồi lặng.

Không ai nói.

Không ai cười.

Một cảm giác bất an lan khắp căn phòng.

Bởi đôi khi việc lật đổ một chế độ dễ hơn nhiều so với việc kiểm soát những gì xảy ra sau đó.

Chương 20

Giấc mơ kỳ lạ

Đêm hôm đó.

Theo truyền thuyết được người Việt lưu truyền nhiều năm sau.

Kennedy có một giấc mơ kỳ lạ.

Ông thấy một con đường phủ đầy sương.

Một người đàn ông mặc complet đen đứng cuối đường.

Khuôn mặt mờ ảo.

Người đó chỉ hỏi một câu:

"Ngài đã thắng chưa?"

Kennedy định trả lời.

Nhưng không phát ra tiếng.

Người đàn ông lại hỏi:

"Hay tất cả chúng ta đều đã thua?"

Khi Tổng thống Mỹ giật mình tỉnh giấc.

Mồ hôi đã thấm ướt lưng áo.

Đó chỉ là truyền thuyết.

Nhưng nhiều năm sau, những người kể lại câu chuyện ấy vẫn không khỏi rùng mình.

Chương 21

Hai mươi ngày

Ngày 22 tháng 11 năm 1963.

Dallas.

Texas.

Trời đầy nắng.

Đám đông reo hò.

Tổng thống Kennedy mỉm cười vẫy tay.

Đoàn xe đi chậm qua quảng trường.

Không ai biết đây là những phút cuối cùng.

Bỗng nhiên.

Một tiếng nổ.

Rồi thêm tiếng nổ khác.

Đám đông sững sờ.

Thế giới như ngừng quay.

Người đàn ông quyền lực nhất thế giới gục xuống.

Cả nước Mỹ chết lặng.

Các đài phát thanh đồng loạt ngắt chương trình.

Khắp hành tinh không ai tin nổi.

Hai mươi ngày trước.

Một tổng thống bị lật đổ và sát hại ở Sài Gòn.

Hai mươi ngày sau.

Một tổng thống khác bị bắn chết ở Dallas.

Lịch sử tạo nên một sự trùng hợp kỳ lạ.

Chương 22

Lời nguyền của quyền lực

Luật sư Nguyễn An đóng tập hồ sơ lại.

Trước mặt ông giờ đây là hai bức ảnh.

Một bên là Ngô Đình Diệm.

Một bên là John Kennedy.

Hai con người.

Hai quốc gia.

Hai số phận.

Và hai cái chết.

Ông nhìn thật lâu.

Rồi ghi dòng cuối cùng vào hồ sơ:

Bạo lực luôn tạo ra những con sóng.

Người ném hòn đá đầu tiên không bao giờ biết con sóng cuối cùng sẽ dạt vào bờ nào.

Kết

Trong dân gian Việt Nam nhiều năm sau, người ta kể những câu chuyện về oan hồn, nghiệp báo và định mệnh của các nhà lãnh đạo.

Không ai biết những câu chuyện ấy đúng đến đâu.

Nhưng lịch sử đã ghi lại một sự thật:

Mùa thu năm 1963 đã chứng kiến hai vụ ám sát làm rung chuyển thế giới.

Một tại Sài Gòn.

Một tại Dallas.

Giữa hai biến cố ấy chỉ cách nhau hai mươi ngày ngắn ngủi.