Chiến lược huy động trí thức kiều bào và chuyên gia công nghiệp của Việt Nam thời kỳ mới
I. Tầm nhìn
Mục tiêu là biến Việt Nam thành trung tâm nghiên cứu, sản xuất và đổi mới công nghệ lõi của Đông Nam Á, nơi người Việt ở khắp thế giới cùng chung tay kiến tạo.
II. Nguyên tắc chiến lược
Trao quyền, không chỉ kêu gọi – Kiều bào cần được tham gia với tư cách người kiến tạo, không phải khách mời.
Kết nối con người trước, chính sách sau – Mọi cơ chế phải bắt đầu từ niềm tin và sự tôn trọng năng lực cá nhân.
Tập trung vào công nghệ lõi – AI, bán dẫn, năng lượng sạch, vật liệu mới, công nghệ sinh học, quốc phòng công nghệ cao.
Đa kênh, linh hoạt – Cho phép đóng góp từ xa, bán thời gian, cố vấn, đầu tư, hoặc đồng sáng lập doanh nghiệp.
Đãi ngộ bằng cơ hội, không chỉ bằng tiền – Môi trường nghiên cứu, quyền tự chủ, và sự ghi nhận là phần thưởng lớn nhất.
III. Trụ cột hành động
1. Hệ sinh thái “Việt Nam Toàn Cầu”
Thành lập Mạng lưới Trí thức Việt Toàn cầu (GVN) kết nối chuyên gia Việt ở hơn 50 quốc gia.
Tích hợp với Cổng Sáng kiến Khoa học – Công nghệ Quốc gia, cho phép chuyên gia đăng ký đề tài, cố vấn, hoặc chuyển giao công nghệ trực tuyến.
Mỗi dự án được “đóng gói” rõ ràng: mục tiêu, ngân sách, đối tác, thời hạn, quyền lợi và quyền sở hữu trí tuệ.
2. Cơ chế “Đặt hàng chiến lược”
Các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp chủ động đặt hàng chuyên gia kiều bào cho những bài toán cụ thể:
đào tạo kỹ sư AI,
phát triển chip bán dẫn,
thiết kế hệ thống năng lượng tái tạo,
xây dựng nền tảng dữ liệu quốc gia.
Mỗi “đơn đặt hàng” đi kèm cơ chế tài trợ, quyền sở hữu và thương mại hóa minh bạch.
3. Trung tâm nghiên cứu dùng chung
Đầu tư phòng thí nghiệm quốc gia đạt chuẩn quốc tế, mở cửa cho chuyên gia trong và ngoài nước.
Áp dụng mô hình “sandbox” cho phép thử nghiệm công nghệ mới trong môi trường kiểm soát.
Tạo quỹ hợp tác công – tư để doanh nghiệp cùng đầu tư vào nghiên cứu ứng dụng.
4. Chính sách nhân văn và linh hoạt
Cho phép chuyên gia kiều bào giữ quốc tịch kép, hưởng quyền sở hữu trí tuệ và cổ phần trong doanh nghiệp Việt.
Đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa quy trình cấp phép nghiên cứu, tài trợ và chuyển giao công nghệ.
Đảm bảo môi trường làm việc công bằng, minh bạch, cạnh tranh bằng trí tuệ.
5. Truyền thông và tôn vinh
Tổ chức Giải thưởng Trí thức Việt Toàn cầu hằng năm.
Vinh danh các dự án công nghệ do kiều bào dẫn dắt.
Xây dựng chương trình truyền thông quốc gia về “Người Việt làm chủ công nghệ lõi”.
IV. Mục tiêu đến năm 2035
10.000 chuyên gia kiều bào tham gia mạng lưới nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
100 dự án công nghệ lõi có sự dẫn dắt của trí thức Việt toàn cầu.
Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất chip, AI và năng lượng sạch hàng đầu khu vực.
Tỷ trọng kinh tế tri thức đạt 40% GDP.
V. Thông điệp hiệu triệu
Hỡi những người Việt đang làm việc ở khắp nơi trên thế giới, Đất nước đang bước vào thời kỳ kiến tạo mới — nơi tri thức là sức mạnh, công nghệ là ngọn cờ, và lòng yêu nước là động lực. Hãy cùng nhau đưa Việt Nam từ quốc gia đang phát triển thành cường quốc sáng tạo, nơi người Việt làm chủ công nghệ lõi, làm chủ tương lai.
Nữ sinh Việt kể chuyện sống giữa làn tên lửa ở Israel, chạy xuống hầm trú ẩn 25 lần một ngày.
Nữ sinh người Việt cho biết ở khu vực cô sinh sống, đa số người dân đều chuẩn bị tinh thần trước việc tên lửa từ Iran sẽ phóng sang.
"Hôm 28-2, mật độ tên lửa dồn dập hơn hẳn so với những lần trước. Khu tôi ở có khoảng 25 lần báo động trong một ngày, liên tục phải đi ra đi vào hầm trú ẩn. Khi đã quá mệt mỏi, mọi người quyết định mang theo chăn gối xuống hầm nằm luôn", Khánh Linh - người đã có một năm rưỡi sinh sống ở Israel - chia sẻ.
Cô kể tiếp: "Nói thật thì ban đầu tôi cũng có lo sợ, nhưng ở đây lâu rồi, mọi người cũng khá quen với chuyện này và cũng có sự tin tưởng vào hệ thống Vòm sắt của Israel. Điều bất tiện nhất với tôi là lịch sinh hoạt bị đảo lộn, không đi học được và không ngủ được vì hay có báo động vào ban đêm".
Khung cảnh trong hầm trú ẩn tại trường học của Khánh Linh, nữ sinh 18 tuổi đang học tại trường quốc tế ở Israel - Ảnh: NVCC
Ở Trường EMIS, hầm trú ẩn được thiết kế kết hợp với các phòng học. Phòng ký túc xá của Khánh Linh nằm ngay trên hầm, nên việc chạy lên chạy xuống cũng tiện hơn.
"Thời gian ở trong hầm tùy vào tên lửa từ đâu bắn và phải chờ đến khi có thông báo mới được ra ngoài. Nếu tên lửa bắn từ Iran - loại tên lửa nguy hiểm hơn - thì phải ở bên trong khoảng 20 đến 30 phút, nếu từ Lebanon thì nhanh hơn. Chúng tôi có một ứng dụng trên điện thoại để theo dõi thông báo này", Khánh Linh nói.
Trong thời gian ở trong hầm, Khánh Linh cùng nhóm khoảng 10 học sinh người Việt khác cố gắng trò chuyện và giải trí để xua bớt lo lắng. Nhóm học sinh này được yêu cầu ở trong khuôn viên trường học, không di chuyển ra ngoài. Cho đến nay, mọi sinh hoạt về cơ bản vẫn diễn ra bình thường, tâm lý của mọi người đều ổn định.Sau làn sóng tên lửa căng thẳng vào hôm 28-2, mật độ tên lửa giảm dần những ngày sau đó. Dù đã quen với cuộc sống cùng báo động không kích, Khánh Linh nói cô cũng không lơ là cảnh giác, vì thông tin trên báo chí cho thấy tình hình đang có dấu hiệu sẽ còn leo thang trong những ngày tới.
Người Việt gắn kết, quan tâm lẫn nhau
Khánh Linh cũng chia sẻ những ngày qua, cộng đồng người Việt luôn được Đại sứ quán Việt Nam tại Israel cập nhật thông tin kịp thời qua nhóm chung trên Whatsapp.
Cô nói cộng đồng người Việt rất gắn kết, thường xuyên quan tâm, hỏi han lẫn nhau, ai không có hầm trú ẩn trong nhà thì được mời sang ở nhờ nhà người khác trong lúc nguy hiểm.
Khánh Linh chưa có kế hoạch rời Israel vào lúc này, một phần do việc di chuyển rất phức tạp khi phải đi bằng đường bộ qua Ai Cập, từ đó bắt chuyến bay trở về Việt Nam.
Việc chuyển đến sống tại vùng xung đột khiến Linh thấu hiểu sâu sắc rằng hòa bình và ổn định không phải điều hiển nhiên, và những điều tưởng chừng như cơ bản trong cuộc sống lại là điều mà ta thường bỏ quên nhất.
Ngôi trường nơi cô đang theo học cũng rất đặc biệt khi học sinh người Israel học cùng người Palestine và cả học sinh quốc tế. Mục tiêu của ngôi trường là xây dựng hòa bình giữa hai cộng đồng.
Khánh Linh cũng chia sẻ rằng cô vẫn còn bị ám ảnh từ lần đầu tiên nghe tiếng còi báo động ở Israel.
"Cho đến bây giờ tôi vẫn còn bị ám ảnh với cái âm thanh đó. Dịp Tết vừa rồi tôi qua Dubai, nghe thấy tiếng chuông báo cháy là tôi bật dậy chạy ngay, rồi mới nhớ ra là mình không ở Israel nữa, chẳng có cái hầm nào cả", cô kể.
Từ ngày 17 đến 23-4, 48 người Việt Nam đang sinh sống và học tập tại 22 quốc gia đã tham gia Đoàn công tác số 10 năm 2026 đến thăm hỏi, động viên quân và dân đặc khu Trường Sa và nhà giàn DK-1.
Tham gia đoàn còn có các đại biểu đại diện Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng)...
Trong hải trình vượt hơn 1.000 hải lý, các đại biểu kiều bào đã cùng đoàn công tác đến thăm, làm việc tại 7 đảo, điểm đảo thuộc đặc khu Trường Sa gồm: Song Tử Tây, Sơn Ca, Nam Yết, Đá Lớn C, Sinh Tồn, Đá Tây A, Trường Sa và nhà giàn DK-1/19 (Quế Đường).
Tại các điểm đến, các đại biểu tham gia nhiều hoạt động ý nghĩa như thăm hỏi, động viên, tặng quà quân và dân trên các đảo, nhà giàn.
Chuyến đi ghi nhận sự đóng góp tích cực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với tổng giá trị ủng hộ trên 1,2 tỉ đồng - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Chuyến đi ghi nhận sự đóng góp tích cực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với tổng giá trị ủng hộ trên 1,2 tỉ đồng gồm tiền mặt, thiết bị điện tử, nhu yếu phẩm...
Đặc biệt, Câu lạc bộ Hoàng Sa - Trường Sa tại Ba Lan, cộng đồng người Việt Nam tại Ba Lan cùng đại biểu kiều bào Cộng hòa Czech đã tiếp tục chung tay đóng góp, ủng hộ 250 triệu đồng trao tặng Quân chủng Hải quân thực hiện chương trình "Xanh hóa Trường Sa" với công trình Vườn rau xanh thứ 2 tại một điểm đảo trên đặc khu Trường Sa.
Những phần quà trên góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân trên các đảo, nhà giàn.
Lễ chào cờ và duyệt đội ngũ trên đảo Trường Sa - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Không ít đại biểu kiều bào xúc động và không thể kìm nước mắt khi dự lễ tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo được tổ chức trên tàu - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Tàu KN-490 phun vòi rồng trong khuôn khổ chuyến công tác - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Trong khuôn khổ chuyến công tác, các đại biểu tham gia lễ chào cờ, duyệt đội ngũ trên đặc khu Trường Sa, cũng như dự lễ tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Ngoài ra các đại biểu còn được tham gia nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, tìm hiểu kiến thức về chủ quyền biển, đảo Việt Nam.
Trải qua hải trình 7 ngày, không ít đại biểu người Việt Nam ở nước ngoài đã không thể cầm nước mắt, chia sẻ niềm tự hào về sự kiên cường của quân và dân đặc khu Trường Sa và nhà giàn DK-1.
Đại biểu đoàn công tác giao lưu văn nghệ cùng các chiến sĩ trên đảo - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Đại biểu đoàn công tác giao lưu văn nghệ cùng các chiến sĩ trên đảo - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Đại biểu đoàn công tác giao lưu văn nghệ cùng quân và dân trên đảo - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Trao đổi với báo chí, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Nguyễn Trung Kiên, phó trưởng đoàn công tác, khẳng định chuyến đi là trải nghiệm quý báu, để lại nhiều tình cảm, ấn tượng sâu sắc, giúp các đại biểu, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cảm nhận rõ hơn về ý chí, bản lĩnh kiên cường cũng như quyết tâm bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Qua đó, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài mong muốn các đại biểu tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái của người Việt Nam, tiếp tục tuyên truyền, lan tỏa, nâng cao tinh thần đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc.
Trả lời Tuổi Trẻ, anh Bùi Bảo Bình, kiều bào sinh sống tại Helsinki (Phần Lan), chia sẻ nhờ trực tiếp gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ và người dân biển đảo, anh đã cảm nhận sâu sắc hơn sự bền bỉ, hy sinh và tinh thần trách nhiệm của những con người ngày đêm gìn giữ chủ quyền Tổ quốc.
"Chuyến đi không chỉ mang đến cho tôi những kỷ niệm sâu sắc, mà còn khơi dậy mạnh mẽ tình yêu nước và ý thức trách nhiệm của một người con Việt Nam đang sống xa quê hương.
Trở về Phần Lan, tôi sẽ cố gắng kết nối cộng đồng kiều bào qua những câu chuyện và hình ảnh từ chuyến đi để cùng nuôi dưỡng tình yêu Tổ quốc và trách nhiệm với biển đảo quê hương", anh Bình khẳng định.
Ảnh dưới: Kiều bào Bùi Bảo Bình (Phần Lan) chia sẻ chuyến đi đã khơi dậy mạnh mẽ tình yêu nước và ý thức trách nhiệm của một người con Việt Nam đang sống xa quê hương - Ảnh: NGỌC ĐỨC